De geschiedenis van plantage Peperpot in het kort

Peperpot is een voormalige koffie- en cacaoplantage in het district Commewijne, aan de rechteroever van de Surinamerivier. Het gebied is sinds 2009 een beschermd natuurgebied van ruim 820 hectare.

In het kort

• Peperpot is een van de oudste plantages uit de Surinaamse geschiedenis en bestond al voor 1667.
• Eerst werd er tabak geteeld, vanaf 1702 cacao en rond 1720 koffie.
• Het werk werd gedaan door tot slaaf gemaakte mensen, later door contractarbeiders.
• In 1994 sloot de plantage; de laatste jaren werd er citrus geproduceerd.
• Sinds 2009 beheert Stichting Peperpot Natuur Bos het gebied als natuurpark.

Een van de oudste plantages van Suriname

Plantage Peperpot ligt in het district Commewijne, aan de rechteroever van de Surinamerivier. De plantage is aangelegd door de Engelsen en bestond al voordat de Zeeuwen Suriname in 1667 op hen veroverden. Daarmee hoort Peperpot bij de oudste plantages uit de Surinaamse geschiedenis.

De precieze stichtingsdatum is niet bekend. Wel is bekend dat rond het einde van de zeventiende eeuw de eerste grootschalige teelt op gang kwam.

Van tabak naar cacao en koffie

De eerste jaren werd er tabak geteeld. Dat werd geen succes. In 1702 stapte men over op cacao en rond 1720 kwam daar koffie bij. Die twee gewassen bepaalden eeuwenlang het gezicht van Peperpot.

De inrichting van het landschap volgde het gewas. Er werden ontwateringskanalen en sluizen aangelegd om het water te sturen, en kofimama’s geplant: schaduwbomen die de koffiestruiken beschermden. Veel van die structuren zijn er nog steeds.

Wie het werk deden

Het werk op de plantages werd gedaan door tot slaaf gemaakte mensen. Op een plantage werkten in de bloeiperiode gemiddeld zo’n 126 mensen, van wie iets meer dan de helft als veldslaaf. Een veldslaaf bewerkte gemiddeld een hectare koffiebomen en produceerde ongeveer 300 kilo koffie per jaar.

Het bestaan was zwaar. Er werd zes dagen per week gewerkt en in de oogsttijd vaak ook ’s nachts. Het zwaarste werk was het graven en jaarlijks uitbaggeren van de waterwegen.

Bij de afschaffing van de slavernij in 1863 was Peperpot geen productieplantage meer. Op de kweekgrond werkten toen nog 51 mensen, die in dat jaar hun vrijheid kregen. Na de afschaffing kwamen contractarbeiders uit Brits-Indie en Java naar Suriname, ook naar Commewijne.

Het einde van de plantage

In mei 1974 werd de plantage verkocht aan de Surinaamse staat. Daarna liep de productie geleidelijk terug. In 1994 werd plantage Peperpot gesloten. In de laatste periode werd er citrus geproduceerd, voornamelijk door Javaanse arbeiders.

Een aantal gebouwen bleef bewaard, waaronder de directeurswoning, de droogschuur en de koffiefabriek. Daarmee is het terrein niet alleen natuur, maar ook cultureel erfgoed.

Hoe de plantage een natuurpark werd

Nadat het werk stopte, nam de natuur het over. Op de plek van de aanplant groeide secundair bos, dat zich in de decennia daarna verder ontwikkelde. De koffie- en cacaobomen zijn nog te herkennen, inmiddels begroeid met bromelia’s, orchideeen en klimplanten.

In 2009 werd met medewerking van het Wereld Natuur Fonds meer dan 800 hectare ondergebracht in Stichting Peperpot Natuur Bos, met de opdracht de biodiversiteit te bewaren. Peperpot werd daarmee een van de eerste beschermde natuurgebieden van Suriname. Een klein deel is ingericht voor educatie, recreatie en ecotoerisme.

Wat je er vandaag van terugziet

Wie nu door Peperpot Nature Park loopt of fietst, loopt over het oude plantagelandschap. De paden volgen deels de oude structuren en de kanoroute gaat over kanalen die ooit werden gebruikt om geoogste koffie en cacao te vervoeren.

Wij liggen op 200 meter van dat park. Dat de plek een geschiedenis heeft, is voor ons geen decor. Het is de reden waarom we samenwerken met mensen uit de omgeving: een meubelmaker, een kunstenaar en een keukenondernemer die hier vandaan komen.